Theo báo cáo cập nhật của Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hà Nội, tính đến hết quý I/2021 còn khoảng 2.166 bếp than tổ ong tại 27/30 quận, huyện, thị xã trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố đã loại bỏ được khoảng 52.288 bếp, giảm 96 % so với kết quả khảo sát năm 2017 và 91% so với khảo sát đầu năm 2019.

1. Kết quả thực hiện đến hết Quý I năm 2021 của Chỉ thị số 15/CT-UBND ngày 30/10/2019 của UBND Thành phố về việc thay thế và loại bỏ toàn bộ việc sử dụng than tổ ong làm nhiên liệu trong sinh hoạt, kinh doanh dịch vụ

Theo báo cáo “Kết quả thực hiện tính đến hết Quý I năm 2021 Chỉ thị số 15/CT-UBND ngày 30/10/2019 của UBND Thành phố về việc thay thế và loại bỏ toàn bộ việc sử dụng than tổ ong làm nhiên liệu trong sinh hoạt, kinh doanh dịch vụ nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường trên địa bàn Thành phố” của 27/30 quận, huyện, thị xã tại Hà Nội, dưới đây là nhóm các quận/huyện đạt tỷ lệ giảm 100% bếp than tổ ong bao gồm: Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Ba Đình, Tây Hồ, Đống Đa, Thanh Xuân, Hoài Đức, Thạch Thất, Chương Mỹ, Mỹ Đức. Nhóm các quận/huyện giảm ít nhất (giảm ít hơn 70%) gồm: Phúc Thọ, Hoàng Mai, Bắc Từ Liêm, Phú Xuyên, Thanh Oai, Đan Phượng Sơn Tây, Hà Đông. Trong đó, UBND quận Hà Đông báo cáo có phát sinh thêm 153 bếp than tổ ong trên địa bàn: từ 40 bếp của năm 2017 lên 193 bếp của quý IV/2020, do có sự nhầm lẫn trong quá trình rà soát và báo cáo số liệu chưa chuẩn xác từ năm 2017 tới quý III/2020. (Chi tiết xem tại bảng số liệu phần Phụ lục 1).

Song song theo Báo cáo giám sát của cộng đồng sử dụng Bản đồ Google về các điểm sử dụng bếp than tổ ong, tính đến thời điểm tháng 04/2021, số lượng bếp than tổ ong 10 Quận nội thành đã giảm 56.1% so với tháng 12/2020. Trong đó, nhóm 5 Quận nôi thành có tỷ lệ giảm cao nhất bao gồm Hoàn Kiếm (78%), Ba Đình (76%), Cầu Giấy (70%), Hai Bà Trưng (56%) và Tây Hồ (53%). Báo cáo lấy dữ liệu thực tế từ bản đồ theo dõi bếp than tổ ong – nền tảng trực tuyến này đã được Chi cục Bảo vệ Môi trường – Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm Sống và Học tập vì Môi trường và Cộng Đồng (Live & Learn) và các Tình nguyện viên xây dựng nhằm theo dõi việc sử dụng bếp than tổ ong trong thực tế. Các dữ liệu trên bản đồ được người dân cung cấp thông tin bằng cách chụp ảnh và nhập các địa chỉ hiện vẫn đang sử dụng than tổ ong. Các dữ liệu trong 02 đợt khảo sát (Tháng 12/2020 và Tháng 04/2021 được thể hiện tại: https://bit.ly/BandoThantoong. Theo đó, các điểm đỏ trên bản đồ (bao gồm hình ảnh, địa chỉ cụ thể) là những nơi vẫn sử dụng bếp than tổ ong trong sinh hoạt và/hoặc kinh doanh dịch vụ, điểm xanh là những nơi đã sử dụng bếp than ở thời điểm khảo sát lần 1 và đã xóa bỏ vào thời điểm khảo sát lần 2.  

Xem chi tiết sự thay đổi số lượng bếp than tổ ong của 10 Quận nội thành từ tháng 12/2020 đến tháng 04/2021 tại đây.

Hình 1: Số lượng bếp than tổ ong trên toàn thành phố đã giảm đi rõ rệt trong thời gian tháng 12/2020 và tháng 04/2021 nhưng chưa được xóa bỏ hoàn toàn

2. Các nỗ lực tập thể giảm thiểu bếp than tổ ong, cải thiện chất lượng không khí

Đạt được kết quả như trên là nhờ có sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp lãnh đạo từ thành phố tới các quận/huyện/thị xã. Và đặc biệt, sự ủng hộ, đồng lòng của người dân từ nhận thức tới hành động đã giúp công tác tuyên truyền, vận động người dân từ bỏ bếp than tổ ong được thực hiện triệt để, số lượng bếp than giảm đi rõ rệt. Bên cạnh đó, có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan đoàn thể và tổ chức phi chính phủ trong nước trong việc nâng cao năng lực thực thi, giới thiệu các giải pháp chuyển đổi sang các loại bếp khác thân thiện với môi trường;

Người dân tham gia hội nghị truyền thông và nộp bếp than tổ ong tại quận Hai Bà Trưng và Nam Từ Liêm tháng 12/2020

Tuy nhiên, kết quả thực hiện Chỉ thị 15/CT-UBND vẫn chưa đạt chỉ tiêu loại bỏ được 100% trên địa bàn toàn thành phố. Cụ thể là vẫn chưa xóa bỏ hoàn toàn việc sử dụng than tổ ong tại một số quận/huyện như Hoàng Mai, Bắc Từ Liêm, Thanh Oai, Đan Phượng, Sơn Tây, Hà Đông. Điều này có thể là do: việc sử dụng than tổ ong trong đun nấu đã trở thành thói quen lâu dài của người dân, đặc biệt là với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, các hộ gia đình gây nhiều khó khăn trong công tác chuyển đổi; một số quận huyện chưa có chỉ đạo sát sao và quyết liệt; kết quả báo cáo không sát với thực tế; hay do việc triển khai công tác truyền thông chưa được đầu tư, đồng bộ khiến các giải pháp hỗ trợ chưa nhận được đủ quan tâm để ứng dụng thực hiện. 

Tại một số địa bàn, theo báo cáo gửi về Sở Tài Nguyên Môi trường Hà Nội, Quận đã xóa 100% bếp than tổ ong, nhưng trên thực tế, bản đồ theo dõi bếp than tổ ong tại khu vực đó vẫn xuất hiện các điểm đỏ – những nơi còn sử dụng than do người dân cung cấp. Điều đó cho thấy, các quận/huyện/thị xã cần sát sao hơn trong việc rà soát, đồng thời tiếp tục vận động, truyền thông để xóa bỏ hành vi còn sử dụng/ tái sử dụng than tổ ong trên địa bàn. Trong những trường hợp này, sự chung tay từ phía người dân trong việc cập nhật bản đồ theo dõi bếp than tổ ong trở nên rất hữu ích để góp phần vào công tác giám sát của các quận, huyện.

Hình 2: Bản đồ khảo sát than tổ ong tại quận Ba Đình (dữ liệu cập nhật đến tháng 04/2021).
Hình 3: Bản đồ khảo sát than tổ ong tại quận Bắc Từ Liêm (dữ liệu cập nhật đến tháng 04/2021)

3. Các việc cần làm tiếp theo

Cho đến nay, tác hại của bếp than tổ ong tới sức khỏe cộng đồng và môi trường là điều không còn xa lạ. Mỗi người dân đã từng bước thay đổi về nhận thức, thói quen và cùng chia sẻ thông tin, hành động tới những người xung quanh để chung tay bảo vệ sức khỏe và môi trường không khí Hà Nội. Trong thời gian tiếp theo, đối với các quận, huyện, thị xã còn tồn tại bếp than tổ ong như Hoàng Mai, Bắc Từ Liêm, Đan Phượng,… chính quyền cần tăng cường chỉ đạo để xử lý dứt điểm trong Quý II/2021, đồng thời đẩy mạnh truyền thông và kết hợp nhiều nguồn lực để hỗ trợ người dân chuyển đổi, cam kết KHÔNG còn tình trạng sử dụng bếp than tổ ong trên địa bàn. Đối với những quận, huyện đã xóa bỏ hoàn toàn bếp than tổ ong theo báo cáo, cần theo dõi sát sao tình trạng tái sử dụng bằng cách thu thập thông tin trên bản đồ giám sát và có phương án xử lý triệt để.

Trong năm 2021, Live & Learn tiếp tục đồng hành cùng các đơn vị quản lý, đoàn, hội tại các địa phương và các nhóm thanh niên trong việc tăng cường truyền thông, giám sát cộng đồng nhằm hướng tới mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn việc sử dụng than tổ ong, góp phần gìn giữ bầu không khí trong lành cho thủ đô Hà Nội.